فسخ و ابطال بیمه شخص ثالث (راهنمای کامل شرایط، مراحل و تفاوت‌ها)

کاربری پرسیده بود: تفاوت بین فسخ، ابطال، انفساخ و لغو چیست؟ سوال جالبی بود! برایش اینطور توضیح دادیم: «فسخ یا لغو بیمه شخص ثالث یعنی قبل از تمام شدن اعتبار بیمه‌نامه درخواست کنید که قطع شود؛ مثلاً چون ماشینتان را فروخته‌اید، اسقاط شده یا از بین رفته است. ابطال زمانی است که معمولا شرکت بیمه، خودش بیمه‌نامه را باطل می‌کند. انفساخ یعنی بیمه، خود‌به‌خود و بدون نیاز به درخواست شخصی قطع شود.»

برای شفافیت بیشتر، درک بهتر تفاوت بین این مفاهیم و بررسی اینه آیا امکان لغو بیمه شخص ثالث وجود دارد یا خیر، تصمیم گرفتیم در این راهنما از مجله قبضینو، نحوه لغو بیمه شخص ثالث، استرداد حق بیمه خودرو و سایر نکات مرتبط و مهم را توضیح دهیم.

فسخ بیمه شخص ثالث چیست؟

فسخ یا امکان لغو بیمه شخص ثالث، یعنی زودتر از موعد برای پایان دادن به بیمه‌نامه خودرو یا موتورسیکلت به شرکت مربوطه درخواست بدهید (برای اطلاع از شرایط خاص راهنمای بیمه شخص ثالث موتور سیکلت می‌توانید به راهنمای مرتبط مراجعه کنید.. فسخ کردن معمولاً زمانی رخ می‌دهد که خودرو تحت مالکیت فرد نیست یا از آن استفاده‌ای نمی‌کند. در این شرایط، صاحب قبلی خودرو این حق را دارد که برای توقف بیمه‌نامه و پس گرفتن باقی‌مانده حق بیمه درخواست بدهد؛ سپس شرکت بیمه، مبلغی که برای ماه‌های استفاده‌نشده باقی مانده است را به او برمی‌گرداند.

در چه صورتی، بیمه شخص ثالث فسخ می‌شود؟

امکان فسخ بیمه شخص ثالث، شرایط خاصی دارد؛ برای مثال، فردی را در نظر بگیرید که خودروی او دچار حادثه جدی شده است و دیگر قابل استفاده نیست. او فکر می‌کند، چون ماشین از بین رفته است، بیمه شخص ثالث هم خودبه‌خود لغو می‌شود؛ درحالی‌که بیمه‌نامه باید ازطریق ثبت درخواست رسمی و ارائه مدارک فسخ شود.

گاهی هم پیش می‌آید که خودروتان را می‌فروشید و انتظار دارید بیمه به‌طور خودکار باطل شود؛ در‌حالی‌که تا زمان ثبت نقل و انتقال و صدور بیمه جدید، بیمه‌نامه قبلی همچنان اعتبار دارد. سایر مواردی که می‌تواند منجر به فسخ بیمه‌نامه شود عبارت‌اند از:

انتقال موضوع بیمه

انتقال موضوع بیمه، یکی از دلایل و شرایط قانونی فسخ است. به‌عنوان مثال، فرض کنید که مدت قابل توجهی از اعتبار بیمه بدنه برای خودروی قبلی باقی مانده است؛ در این شرایط می‌توانید، بیمه‌نامه را فسخ و با پرداخت یا دریافت مابه‌التفاوت، بیمه را به خودروی جدید منتقل کنید. البته، لغو بیمه شخص ثالث در این شرایط، فقط با انتقال مالکیت انجام می‌شود. همچنین، اگر مالک خودرو فوت کند، وراث قانونی حق فسخ کردن بیمه‌نامه را دارند.

عدم پرداخت حق بیمه در زمان مقرر

اگر حق بیمه را قسط‌بندی کنید و اقساط را به‌موقع نپردازید، شرکت بیمه این اختیار را دارد که بیمه‌نامه را فسخ کند. زیرا بی‌توجهی به تعهدات مالی از طرف بیمه‌گذار (یعنی شما) به‌معنای نقض شرایط قرارداد است که این امکان را به بیمه‌گر (شرکت بیمه) می‌دهد تا قرارداد بیمه شما را متوقف کند.

ارائه مشخصات اشتباه توسط بیمه‌گذار

گاهی ممکن است هنگام ثبت بیمه‌نامه (ناخواسته) اطلاعات نادرست یا ناقصی ارائه دهید؛ این اطلاعات می‌تواند، درباره خود فرد (مثلاً شماره شناسنامه) یا خودرو (مثلاً شماره پلاک) باشد. اگر شرکت بیمه تشخیص دهد که این اشتباه عمدی نبوده است، احتمال فسخ قرارداد بیمه وجود دارد؛ اگر هم تشخیص شرکت بیمه این باشد که ارائه اطلاعات اشتباه، عمدی بوده است، احتمال پیگیری قانونی وجود دارد.

همکاری نکردن بیمه‌گذار در شرایط افزایش خطر یا ریسک

گاهی اوقات، خطرِ اتفاقی که بابتش خود را بیمه می‌کنید، بیشتر از چیزی می‌شود که هنگام عقد قرارداد پیش‌بینی شده بود! در این حالت، شرکت بیمه برای اینکه توان پرداخت خسارت را داشته باشد، باید حق بیمه بیشتری بگیرد. فرض کنید کسب‌وکاری که بیمه آتش‌سوزی دارد، تغییر کاربری می‌دهد و سطح خطر آن بالا می‌رود. در این شرایط شرکت بیمه حق دارد، مبلغ جدیدی مطالبه کند و اگر بیمه‌گذار همکاری نکند، امکان فسخ قرارداد وجود دارد.

همکاری نکردن بیمه‌گر در زمان کاهش خطر

برخلاف مورد قبلی، گاهی سطح خطر کاهش پیدا می‌کند و ریسک بیمه کمتر می‌شود. در این حالت شرکت بیمه موظف است، حق بیمه را کاهش دهد. اگر شرکت بیمه از انجام این تعهد خودداری کند، بیمه‌گذار حق فسخ قرارداد را دارد.

ناتوانی بیمه‌گر در عمل به تعهدات خود

گاهی شرکت بیمه به‌دلیل مشکلات مالی، کمبود منابع یا حتی ورشکستگی، .توان پرداخت برخی از خسارت‌ها را ندارد. خسارت‌هایی که ممکن است از سقف تعهد جانی و مالی بیمه شخص ثالث آن سال فراتر روند. در این حالت، قانون امکانی را فراهم کرده است که بیمه‌گذار بتواند قرارداد بیمه شخص ثالث را فسخ کند. 

سلب امتیاز بیمه مورد نظر از شرکت بیمه

گاهی سازمان بیمه مرکزی، با توجه به مقررات، اجازه ارائه بعضی از انواع بیمه را از یک شرکت بیمه سلب می‌کند؛ چه موقتی و چه دائمی. در چنین حالتی شرکت بیمه موظف است، قراردادهای مرتبط با آن خدمات را خاتمه دهد. این تعهدات به ویژه در مورد خسارت‌های جانی و پرداخت مبلغ دیه می‌تواند حیاتی باشد.

انتقال مالکیت بیمه شخص ثالث

قبلاً در هنگام فروش خودرو، بیمه شخص ثالث به خریدار منتقل می‌شد؛ اما حالا شرایط فرق کرده است. خریدار می‌تواند، تا پایان اعتبار بیمه‌نامه از آن استفاده کند؛ اما امکان انتقال تخفیف بیمه شخص ثالث به او وجود ندارد. به‌همین دلیل، پس از فروش خودرو باید الحاقیه صادر شود تا تخفیف‌ها برای فروشنده یا بستگان درجه یک او (پدر، مادر، همسر، فرزند) محفوظ بماند. با توجه به نتیجه مقایسه بیمه‌های شخص ثالث، در این الحاقیه، اطلاعات مالک جدید به ثبت می‌رسد و درصورت وقوع حادثه، خسارت به او پرداخت می‌شود. اما اگر بعد از وقوع حادثه، تغییر مالکیت به بیمه‌گر اطلاع داده شود، شرکت بیمه هیچ الزامی به پرداخت خسارت ندارد.

تکلیف تخفیف‌های عدم خسارت بعد از فسخ یا انتقال بیمه‌نامه چیست؟

تخفیف‌های عدم خسارت، پس از فسخ یا انتقال بیمه‌نامه از بین نمی‌رود و برای مالک قبلی باقی می‌ماند. این تخفیف‌ها را می‌توان به خودرو جدید یا اعضای درجه یک خانواده منتقل کرد؛ البته تفاوت های بیمه شخص ثالث خودرو و موتورسیکلت در زمینه پوشش، نرخ و شرایط انتقال، ممکن است بر این فرآیند تأثیر بگذارد.

در چه صورت بیمه‌نامه ثالث خودبه‌خود فسخ می‌شود؟

گاهی بدون آنکه بیمه‌گذار یا شرکت بیمه درخواستی بدهد، قرارداد خود‌به‌خود فسخ یا باطل می‌شود. یکی از نمونه‌های بارز برای این حالت، زمانی است که خودرو در حادثه رانندگی کاملاً نابود می‌شود و آن اتفاق، جزو پوشش‌های بیمه شخص ثالث نیست؛ از‌آنجایی‌که دیگر وسیله نقلیه‌ای وجود ندارد که تحت پوشش بیمه باشد، ادامه قرارداد هیچ معنایی ندارد و بیمه‌نامه به پایان می‌رسد.

صفر تا صد فرایند و روند فسخ بیمه‌نامه

فرایند فسخ کردن بیمه‌نامه شخص ثالث معمولاً در ۴ مرحله انجام می‌شود. اگر مطمئن هستید که شرایط فسخ قرارداد بیمه شخص ثالث شامل حال‌تان می‌شود، مراحل زیر را به‌ترتیب دنبال کنید:

مرحله اول؛ مدارک مورد نیاز برای ثبت درخواست

برای شروع، ابتدا مدارک خودرو و بیمه‌نامه را جمع‌آوری کنید؛ از جمله نسخه اصلی بیمه‌نامه، مدارک شناسایی خودرو و مالک، مدرک رسمی نقل و انتقال و شماره حساب برای دریافت باقی‌مانده حق بیمه.

مرحله دوم؛ ثبت رسمی تقاضای فسخ

پس از آماده کردن مدارک، درخواست خود را در یکی از شعب بیمه یا نزد نماینده مجاز بیمه ثبت کنید. بعضی از شرکت‌های بیمه، امکان ثبت اینترنتی یا پیگیری آنلاین را هم فراهم کرده‌اند که می‌توانید در سایت شرکت بیمه موردنظرتان بررسی کنید.

مرحله سوم؛ بررسی مدارک و محاسبه مدت باقی‌مانده

وقتی‌که پرونده ثبت شد، کارشناسان بیمه به‌سراغ محاسبه زمان باقی‌مانده تا پایان اعتبار بیمه‌نامه می‌روند. در ادامه، مشخص می‌شود که چه مقدار از حق بیمه باید به حساب بیمه‌گذار برگشت داده شود.

مرحله آخر؛ تسویه و استرداد حق بیمه خودرو

پس از تأیید فسخ بیمه‌نامه توسط کارشناسان، مبلغ باقی‌مانده بر اساس تعداد روزهای استفاده‌نشده محاسبه می‌شود. در ادامه، حق بیمه باقی‌مانده طی چند روز کاری به حساب بیمه‌گذار واریز می‌شود و پرونده به پایان می‌رسد.

هنگام تعامل با نمایندگی بیمه، چه نکاتی را رعایت کنم؟

قبل از مراجعه به نمایندگی و ثبت درخواست فسخ، چند نکته مهم را رعایت کنید تا با تأخیر، اختلاف یا کسر مبلغ روبه‌رو نشوید؛ از جمله نکات زیر:

• بعد از فسخ و تأیید آن، بیمه‌نامه هیچ اعتباری برای پوشش حادثه ندارد و استفاده از آن امکان‌پذیر نیست؛
• قبل از فسخ، خریدار خودرو را در جریان وضعیت بیمه قرار دهید تا بعدها سوءتفاهم و اختلافی ایجاد نشود؛
• اگر اقساط پرداخت‌نشده دارید، بدهی شما از مبلغی که باید به شما بازگردانده شود، کم می‌شود؛
• تا زمانی که خسارت بازپرداخت‌نشده وجود داشته باشد، بیمه‌نامه فسخ نمی‌شود.

متن درخواست فسخ بیمه‌نامه ثالث

برای تنظیم نامه درخواست فسخ، باید مشخصات کامل خودتان و اطلاعات بیمه‌نامه را واضح و دقیق در متن ذکر کنید. درج شماره شبا که به نام بیمه‌گذار باشد هم مورد نیاز است تا بازگشت وجه بدون مشکل انجام شود. در پایان، باید نامه امضا و به‌شکل رسمی به شرکت بیمه تحویل داده شود تا قابل استناد باشد.

یک نمونه متن درخواست برای فسخ بیمه نامه شخص ثالث:

«با سلام

اینجانب [نام و نام خانوادگی بیمه‌گذار] به‌عنوان مالک خودرو با شماره پلاک [شماره پلاک] و دارنده بیمه‌نامه شخص ثالث به شماره [شماره بیمه‌نامه]، درخواست فسخ بیمه‌نامه مذکور را دارم. دلیل این درخواست، [مثلاً: فروش خودرو / انتقال مالکیت / از بین رفتن موضوع بیمه / سایر دلایل قانونی] است.

خواهشمندم با توجه به تاریخ ثبت تقاضا، نسبت به محاسبه مانده حق بیمه و واریز مبلغ مسترد به شماره شبای ثبت‌شده به نام اینجانب [شماره شبا] اقدام بفرمایید. مدارک مورد نیاز، شامل کارت خودرو، بیمه‌نامه و اطلاعات هویتی، به همراه این درخواست ارائه شده‌اند.

با تشکر

امضا + تاریخ»

فسخ بیمه‌نامه ثالث توسط بیمه‌گذار

همان‌طور که گفتیم، در حالت عادی نمی‌توانید، به‌دلخواه خودتان بیمه شخص ثالث را فسخ کنید، اما در بعضی از موقعیت‌های خاص این امکان وجود دارد. مثلاً وقتی شرکت بیمه به‌دلیل مشکلات مالی قادر به ادامه تعهدات خود نیست، حق فسخ کردن دارید. همچنین، اگر برای یک خودرو دو بیمه‌نامه فعال صادر شده باشد، بیمه‌نامه دوم لغو می‌شود؛ در نتیجه، مالک خودرو می‌تواند، برای بازگشت حق بیمه درخواست بدهد. علاوه‌بر‌ این، در مورد خودروهای بسیار فرسوده هم امکان فسخ وجود دارد.

فسخ بیمه نامه شخص ثالث از طرف شرکت بیمه

گاهی شرکت بیمه اختیار فسخ بیمه‌نامه را دارد؛ مثلاً اگر بیمه قسطی باشد و پرداخت‌ها انجام نشود یا خودرو در حدی مستهلک شود که میزان خطر افزایش یابد. همچنین، وقتی ارزش واقعی خودرو بیشتر از مقدار اعلام‌شده باشد، بیمه قابل فسخ است؛ درضمن، حق بیمه‌ای که پرداخت شده است، برگردانده نمی‌شود.

محاسبه حق بیمه برگشتی پس از فسخ بیمه‌نامه

وقتی بیمه‌نامه قبل از پایان اعتبار خاتمه پیدا کند، میزان حق بیمه استفاده‌شده محاسبه و بخش باقی‌مانده قابل بازپرداخت است. در فسخ، تمام خسارت‌هایی که تا تاریخ پایان قرارداد رخ داده باشد همچنان برعهده شرکت بیمه است؛ اما در شرایط ابطال بیمه نامه شخص ثالث، بیمه‌گر هیچ مسئولیتی نسبت به خسارات ندارد.

روش محاسبه بازپرداخت نیز بسته به اینکه درخواست فسخ از سوی بیمه‌گذار باشد یا شرکت بیمه متفاوت است؛ اگر بیمه‌گذار خواهان فسخ باشد، زمان استفاده‌شده به شکل کوتاه‌مدت محاسبه می‌شود و مبلغ کمتری برگشت داده خواهد شد، ولی اگر فسخ از سمت بیمه‌گر باشد، محاسبه بر اساس روزشمار انجام شده و مبلغ بیشتر و دقیق‌تری به حساب مشتری واریز می‌شود.

فرمول محاسبه:

مبلغ بازگشتی = حق بیمه پرداخت‌شده – (حق بیمه روزشمار × تعداد روزهای سپری‌شده)

مثال؛ اگر حق بیمه سالانه ۳٬۶۰۰٬۰۰۰ تومان باشد و بیمه‌نامه پس از ۱۲۰ روز فسخ شود:

حق بیمه روزشمار = ۳٬۶۰۰٬۰۰۰ ÷ ۳۶۵ ≈ ۹۸۶۳ تومان

مبلغ مصرف‌شده = ۹۸۶۳ × ۱۲۰ ≈ ۱٬۱۸۳٬۵۶۰ تومان

مبلغ قابل بازگشت ≈ ۲٬۴۱۶٬۴۴۰ ومان

ابطال بیمه شخص ثالث چیست؟

دو اصطلاح «فسخ» و «ابطال» شباهت زیادی با یکدیگر دارد؛ اما در قوانین بیمه‌ای دو مفهوم متفاوت محسوب می‌شود. قانون ابطال بیمه شخص ثالث، زمانی اجرا می‌شود که اطلاعات یا شرایط ارائه‌شده هنگام صدور بیمه‌نامه نادرست باشد؛ حتی وقتی‌که اشتباهات مهمی در محاسبه نرخ و صدور بیمه‌نامه رخ دهد، بیمه‌نامه ابطال می‌شود. در بعضی از موارد، هر دو طرف (بیمه‌گر و بیمه‌گذار) می‌توانند، به‌دلیل وجود ایرادات اساسی در ماهیت قرارداد، درخواست ابطال داشته باشند.

تحت چه شرایطی، بیمه‌نامه شخص ثالث باطل می‌شود؟

اگر یکی از شرایط زیر برای بیمه‌نامه شما پیش آمده، احتمال باطل شدن آن وجود دارد. در ادامه، موارد اصلی را مرور می‌کنیم.

ارائه مشخصات دروغین با هدف فریب دادن

گاهی مالک خودرو، عمدی و با قصد فریب و دریافت مزایا یا خسارت غیرواقعی، اطلاعات نادرست ارائه می‌دهد؛ در این شرایط، شرکت بیمه می‌تواند، قرارداد را یک‌طرفه بی‌اثر یا اصطلاحاً ابطال کند. همچنین، صحنه‌سازی یا اعلام خسارت ساختگی در هر نوع بیمه، باعث ابطال کامل بیمه‌نامه می‌شود؛ چه بیمه بدنه خودرو باشد و چه بیمه آتش‌سوزی، بیمه درمانی یا تأمین اجتماعی.

بیان مسائل غیرواقعی

اگر در زمان وقوع حادثه، اطلاعاتی اضافه شود که واقعیت ندارد و شرکت بیمه از این موضوع مطلع شود، امکان لغو بیمه‌نامه وجود دارد. این موضوع شامل بزرگ‌نمایی خسارت، تغییر روایت حادثه یا ارائه توضیحاتی است که با مدارک و شواهد همخوانی ندارد.

خرید همزمان چند بیمه مختلف

در مواردی که برای یک خودرو یا موضوع واحد، چند بیمه‌نامه مشابه از شرکت‌های مختلف خریداری شود تا مبلغ خسارت بیشتری دریافت شود، تنها اولین بیمه، معتبر است، بیمه‌نامه‌های بعدی باطل اعلام می‌شود و قابل استفاده نیستند.

خسارتی که قبل از قرارداد رخ داده است

گاهی اتفاق یا خسارت قبل از خرید بیمه رخ داده است، اما بیمه‌گذار بدون ارائه اطلاعات واقعی اقدام به خرید بیمه می‌کند؛ اگر بیمه‌گذار در این شرایط درخواست جبران خسارت کند، شرکت بیمه پس از اطلاع از موضوع می‌تواند، بیمه‌نامه را باطل کند.

صدور بیمه عمر یا بیمه حادثه بدون رضایت کتبی بیمه‌شده

در بیمه‌های عمر و حوادث، وجود رضایت رسمی و مکتوب برای فرد بیمه‌شونده ضروری است. اگر بیمه‌نامه بدون آگاهی یا موافقت او ثبت شده باشد، شخص می‌تواند درخواست ابطال بدهد و بیمه فاقد اعتبار خواهد بود.

تفاوت انفساخ، فسخ و ابطال بیمه‌نامه

در قوانین بیمه‌ای، سه اصطلاح «فسخ»، «ابطال» و «انفساخ» در ظاهر شبیه به‌هم است اما از نظر حقوقی نتایج کاملاً متفاوتی دارد. شناخت تفاوت این مفاهیم باعث می‌شود که در هر حالت حق‌تان را بگیرید. برای درک اینکه چه زمانی می‌توانید، حق بیمه‌تان را بگیرید و در چه شرایطی شرکت بیمه هیچ تعهدی به شما ندارد، به جدول زیر نگاه کنید:

قبل از لغو بیمه شخص ثالث، استعلام بگیرید!

همان‌طور که در این مطلب از مجله قبضینو توضیح دادیم، فسخ، ابطال و انفساخ هرکدام پیامدهای متفاوتی دارد و آگاه نبودن از مفاهیم آن‌ها روی تعهد شما و بازپرداخت حق بیمه تأثیر می‌گذارد. بنابراین، قبل از هر اقدامی ابتدا با این مفاهیم آشنا شوید و قبل از فسخ یا انتقال تخفیف، اعتبار بیمه‌نامه را استعلام بگیرید. خبر خوب اینکه با استفاده از خدمات سایت یا اپلیکیشن قبضینو می‌توانید، استعلام بیمه شخص ثالث را انجام دهید. کافی است وارد منوی اصلی شوید و گزینه خودرو و موتور را انتخاب کنید؛ در ادامه، روی استعلام بیمه شخص ثالث خودرو کلیک کنید تا از وضعیت بیمه‌نامه خود مطمئن شوید.