راهنمای کامل پوشش غرامت جانی دیه برای راننده مقصر تصادف در سال ۱۴۰۴

«همین یک‌ماه پیش بود که خبر تصادف یکی از دوستانم را شنیدم؛ پس از عیادت متوجه شدم، علاوه‌بر اینکه مقصر شناخته شده است، دو مسافر هم داخل خودرو بودند و به‌شدت آسیب دیده‌اند. سؤالی که ذهنم را مشغول کرد، این بود که آیا او و سرنشینان ماشینش غرامت جانی دریافت می‌کنند یا خیر؟» سؤالی که یکی از شما همراهان عزیز از ما پرسیده است! با مطالعه قوانین و آشنایی با بیمه حوادث راننده، بیمه شخص ثالث و بیمه سرنشین می‌توان متوجه شد که در چنین شرایطی امکان دریافت دیه وجود دارد؛ هرچند مراحل مراجعه به بیمه، شرایط حادثه در لحظه تصادف و مبلغ خسارت‌ها هم تأثیرگذار است. به‌همین بهانه، این مطلب از مجله قبضینو را به شرایط دیه راننده مقصر، پوشش حوادث راننده و موضوعات مرتبط اختصاص دادیم.

راننده مقصر از نظر قانون چه کسی است؟

از نظر قانونی، راننده مقصر کسی است که طبق کروکی پلیس، نظر کارشناس دادگستری و تأیید مراجع قضایی، مسئول حادثه شناخته می‌شود. در واقع زمانی یک نفر به‌عنوان مقصر یا «مسبب حادثه» معرفی می‌شود که رفتار یا بی‌احتیاطی او علت اصلی تصادف باشد؛ البته، مدارک و شواهد موجود هم باید این موضوع را اثبات کند. به‌محض مشخص شدن تقصیر راننده، مسئولیت پرداخت خسارات یا استفاده از پوشش‌های بیمه‌ای برای او تعیین می‌شود.

بیمه شخص ثالث و پوشش حوادث راننده

در قوانین جدید، بیمه شخص ثالث دیگر فقط برای حمایت از زیان‌دیدگان حادثه نیست؛ درصورت وقوع خسارت جانی، راننده‌ای که مقصر شناخته شود نیز تحت پوشش قرار می‌گیرد. در واقع با خرید بیمه ثالث، راننده بدون نیاز به تهیه بیمه‌نامه مجزا، از پوشش حوادث راننده بهره‌مند می‌شود.

درصورت فوت راننده، بیمه شخص ثالث چه خساراتی را پرداخت می‌کند؟ اگر راننده بر اثر تصادف فوت کند، شرکت بیمه، مبلغ غرامت را طبق نرخ دیه ماه غیرحرام به خانواده او می‌پردازد. بنابراین، بیمه ثالث هم حافظ حقوق آسیب‌دیدگان است و هم پشتوانه‌ای برای رانندگان در شرایط بحرانی محسوب می‌شود.

غرامت حوادث راننده، دقیقاً چه خساراتی را پوشش می‌دهد؟

غرامت حوادث راننده درصورتی پرداخت می‌شود که راننده حین وقوع حادثه مالک اصلی خودرو باشد، گواهینامه معتبر داشته باشد و از سلامت روان برخوردار باشد. ازجمله مواردی که منجر به پرداخت غرامت می‌شود عبارت‌اند از: هزینه‌های پزشکی و درمانی، فوت شدن، قطع یا نقص عضو و جراحت‌ها.

طبق دستور رئیس کل بیمه مرکزی، سقف تعهدات بیمه شخص ثالث و پوشش‌های حوادث راننده به‌روزرسانی شد؛ دلیل این به‌روزرسانی، افزایش ۳۳.۳ درصدی نرخ دیه در سال ۱۴۰۴ است. با این تغییرات، رانندگان مقصر نیز درصورت آسیب بدنی می‌توانند، تا حد مشخصی از خسارت‌ها را از محل بیمه خود دریافت کنند.

در جدول زیر، جدیدترین پوشش‌های بیمه‌ای و سقف تعهدات را مشاهده می‌کنید:

نکته مهم: اگر مشمول جریمه بیمه هستید، نکات مهم بخشودگی جرائم بیمه شخص ثالث در سال ۱۴۰۴ را مطالعه کنید؛ احتمالاً راه‌حل قانونی برای پرداخت یا رفع چالش جرائم بیمه شخص ثالث پیدا می‌کنید.

تفاوت پوشش بیمه شخص ثالث با بیمه حوادث راننده در چیست؟

بیمه شخص ثالث یک بیمه‌نامه اجباری برای خودرو است که برای جبران خسارات واردشده به اشخاص و اموال دیگران استفاده می‌شود؛ اما بیمه حوادث راننده، جنبه حمایتی از خودِ راننده دارد و اختیاری است. هرکدام از این دو بیمه کارکرد متفاوتی دارند و مکمل یکدیگر هستند.

در جدول زیر، مقایسه‌ای از بیمه شخص ثالث و بیمه حوادث راننده را می‌بینید:

سقف تعهدات و نحوه محاسبه غرامت راننده مقصر در سال ۱۴۰۴

مبلغ غرامت راننده مقصر، بر اساس مجموعه‌ای از قوانین، درصد آسیب و نرخ روز دیه تعیین می‌شود. در این بخش، به محاسبه مبالغ و سازوکار پرداخت غرامت راننده مقصر در سال ۱۴۰۴ می‌پردازیم، اما پیش از آن توجه شما را به جدول زیر جلب می‌کنیم:

نکته: در شرایطی که راننده خسارت‌دیده، مقصر باشد و دارای گواهینامه و بیمه‌نامه نباشد، دیه به او تعلق می‌گیرد اما مسئولیت پرداخت هزینه‌ها با خودش است؛ نه شرکت بیمه!

سقف پرداخت غرامت جانی در سال ۱۴۰۴ چقدر است؟

مبنای پرداخت غرامت به راننده مقصر، میزان آسیبی است که در حادثه به او وارد می‌شود؛ این مبلغ بر اساس درصد نقص عضو یا نوع جراحت در ضرب، با نرخ روز دیه کامل، محاسبه می‌شود. همچنین، سقف مبلغ دیه ماه عادی ۱۴۰۴ معادل ۱ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان و در ماه‌های حرام ۲ میلیارد و ۱۳۳ میلیون تومان است.

تأثیر رأی وحدت رویه ۷۳۴: محاسبه غرامت به نرخ روز (یوم‌الادا)

طبق رأی وحدت رویه شماره ۷۳۴، خسارت واردشده به راننده مقصر باید بر اساس نرخ روز یا یوم‌الادا پرداخت شود. اصطلاح «یوم‌الادا» یعنی مبلغ غرامت بر مبنای نرخ زمان وقوع حادثه پرداخت نمی‌شود؛ بلکه باید به نرخ روز در زمان پرداخت، محاسبه و تسویه شود.

در جلسه ۲۵ شهریور ۱۴۰۴ هیئت عمومی دیوان عالی کشور، اختلاف‌نظر میان دو شعبه این دیوان بررسی شد؛ اختلاف درباره این بود که خسارت راننده مقصر باید به‌عنوان «دیه» یا «خسارت بیمه‌نامه» و با چه نرخی پرداخت شود. در نهایت، از مجموع ۱۲۴ قاضی حاضر، ۶۵ نفر رأی شعبه سوم را تأیید کردند؛ درنتیجه، طبق ماده ۳ و تبصره ماده ۳۶ قانون بیمه، مبلغ خسارت باید به نرخ یوم‌الادا به راننده پرداخت شود.

آیا غرامت به راننده موتورسیکلت مقصر نیز تعلق می‌گیرد؟

بله؛ راننده موتورسیکلت (حتی اگر مقصر باشد)، حق دریافت غرامت جانی را دارد؛ البته، فقط درصورتی‌که بیمه شخص ثالث معتبری داشته باشد. مثل موضوع مربوط به رانندگان خودرو، مبلغ خسارت موتورسواران هم بر اساس نوع آسیب، درصد نقص عضو و نرخ روز، محاسبه می‌شود. تنها تفاوت مهم این است که در بسیاری از پرونده‌ها، موتور‌سواران به‌دلیل نداشتن بیمه یا نداشتن گواهینامه معتبر، با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند؛ اما درصورت داشتن مدارک کامل، قانون هیچ تفاوتی برای دریافت غرامت جانی میان راننده خودرو و موتورسیکلت قائل نیست.

فرمول محاسبه غرامت در صورت نقص عضو یا صدمات جزئی

پس از آسیب راننده در یک تصادف رانندگی، ابتدا پزشکی قانونی نوع، شدت و درصد آسیب را بررسی و به مرجع قضایی اعلام می‌کند؛ سپس، دادگاه بر اساس نرخ رسمی دیه همان سال (مثلاً دیه شکستگی بینی راننده مقصر) و میزان صدمات تأییدشده، مبلغی را در نظر می‌گیرد. بنابراین، غرامت پرداختی دقیقاً بر پایه قانون مجازات اسلامی و گزارش پزشکی قانونی محاسبه می‌شود.

به‌طور کلی، فرمول محاسبه غرامت دیه این‌گونه است:

مبلغ غرامت = درصد آسیب × دیه کامل انسان در همان سال

موارد عدم شمول و استثنائات پرداخت غرامت حوادث راننده

پوشش حوادث راننده شامل بسیاری از آسیب‌های جانی راننده مقصر می‌شود؛ اما در بعضی از شرایط قانونی و استثنایی، امکان پرداخت غرامت وجود ندارد یا محدود می‌شود.

دیه راننده مقصر فاقد گواهینامه یا بیمه‌نامه معتبر

اگر راننده فاقد گواهینامه باشد اما زیان‌دیده تلقی شود، بیمه هزینه‌ها را می‌پردازد اما از نظر قانونی، این راننده متخلف است و خودروی او توقیف می‌شود؛ البته، پس از انجام کارهای قانونی و طی کردن مراحل ترخیص خودرو از پارکینگ بعد از تصادف می‌توان خودرو را آزاد کرد.

در مورد دیه راننده مقصر بدون گواهینامه یا بیمه‌نامه، وضعیت متفاوت است و سناریوهای مختلف را در جدول زیر، بررسی کرده‌ایم:

آیا درصورت استفاده از مواد مخدر و مسکرات، غرامت جانی به راننده مقصر پرداخت می‌شود؟

خیر؛ درصورت اثبات مصرف الکل یا مواد مخدر، راننده از دریافت غرامت جانی محروم می‌شود. این موضوع یکی از استثنائات قطعی در قوانین بیمه‌ای است و شرکت بیمه در مواجهه با چنین مواردی حق دارد، هرگونه پرداخت غرامت را رد کند.

دیه سرنشین ماشینی که راننده آن مقصر است، چگونه پرداخت می‌شود؟

بسیاری از افراد فکر می‌کنند، پوشش «حوادث سرنشین» شامل افرادی می‌شود که داخل خودروی مقصر حضور دارند؛ اما این برداشت درست نیست. بیمه حوادث راننده، فقط جبران خسارات جانی واردشده به خودِ راننده مقصر را بر عهده دارد؛ بنابراین، سایر سرنشینان خودرو تحت پوشش بیمه شخص ثالث قرار می‌گیرند. بنابراین، پرداخت خسارت آن‌ها از مسیر دیگری انجام می‌شود.

مراحل پرداخت دیه سرنشینان راننده مقصر به شرح زیر است:

1. تنظیم کروکی یا گزارش پلیس و تأیید مقصر بودن راننده؛
2. ارجاع سرنشینان آسیب‌دیده به پزشکی قانونی؛
3. ثبت درخواست خسارت توسط زیان‌دیدگان در شرکت بیمه؛
4. ارائه مدارک مورد نیاز شامل مدارک هویتی، گزارش پلیس، نظریه پزشکی قانونی و مدارک حساب بانکی؛
5. بررسی پرونده توسط شرکت بیمه و تأیید میزان خسارت؛
6. واریز دیه به حساب سرنشینان، طبق تعرفه رسمی.

راهنمای گام‌به‌گام دریافت غرامت جانی برای راننده مقصر

از سال ۱۳۹۰ به بعد، با اصلاحات بیمه شخص ثالث، راننده مقصر هم تحت پوشش خسارات بدنی قرار گرفت. البته نحوه محاسبه غرامت او مثل بیمه شخص ثالث نیست و صرفاً تا سقفی پرداخت می‌شود که در بیمه‌نامه تحت عنوان «تعهد حوادث راننده» مشخص شده باشد.

مراحل دریافت غرامت جانی توسط راننده مقصر به ترتیب زیر است:

1. تهیه گزارش پلیس و ثبت رسمی حادثه؛
2. مراجعه راننده به پزشکی قانونی برای تعیین درصد آسیب یا نقص عضو؛
3. تحویل اصل بیمه‌نامه و مدارک هویتی به شرکت بیمه؛
4. تکمیل فرم‌های ادعای خسارت در شعبه یا سامانه شرکت بیمه؛
5. ارائه گزارش پزشکی قانونی برای تعیین میزان پرداخت؛
6. بررسی پرونده توسط کارشناسان بیمه و محاسبه مبلغ بر اساس تعهد درج‌شده در بیمه‌نامه؛
7. پرداخت غرامت به راننده مقصر تا سقف پوشش حوادث راننده در بیمه‌نامه.

چک‌ لیست مدارک لازم برای ادعای خسارت حوادث راننده

از جمله مدارک لازم برای دریافت دیه راننده مقصر عبارت‌اند از:

• گزارش یا کروکی پلیس؛
• جواز دفن (درصورت فوت)؛
• کارت ملی و مدارک هویت راننده؛
• اصل و کپی بیمه‌نامه شخص ثالث؛
• گواهینامه معتبر راننده در زمان حادثه؛
• نظریه پزشکی قانونی شامل درصد آسیب؛
• فرم تکمیل‌شده اعلام خسارت شرکت بیمه؛
• شماره شبای بانکی متعلق به وراث قانونی (درصورت فوت)؛
• مدارک بیمارستانی، گزارش بستری، نسخه‌ها و فاکتورهای درمانی (درصورت وجود).

نمونه رأی دیه راننده مقصر ۱۴۰۴

در تصویر زیر یک نمونه رأی دادگاه عمومی با موضوع محکومیت شرکت بیمه به پرداخت خسارت را مشاهده می‌کنید:

راهنمای گام‌به‌گام مراجعه به شرکت بیمه و تکمیل پرونده

مراحل تکمیل پرونده و دریافت دیه تصادف به‌ترتیب عبارت‌اند از:

1. گزارش اولیه حادثه را دریافت کنید: با مراجعه به کلانتری و ثبت حادثه، گزارش پلیس صادر می‌شود.
2. پرونده در دادسرا تشکیل می‌شود: گزارش پلیس را به دادسرا تحویل دهید تا پرونده کیفری ثبت و روند رسیدگی شروع شود.
3. اظهارات طرفین ثبت می‌شود: دادیار یا بازپرس، اظهارات زیان‌دیده و راننده مقصر را ثبت و مستندات اولیه را تکمیل می‌کند.
4. به پزشکی قانونی معرفی می‌شوید: با دریافت معرفی‌نامه از دادسرا، برای انجام معاینات و تعیین میزان جراحات به پزشکی قانونی مراجعه کنید.
5. معاینات و طول درمان را کامل کنید: پزشکی قانونی معاینات اولیه و نهایی را انجام می‌دهد و پس از پایان طول درمان، گزارش قطعی را صادر می‌کند.
6. پرونده به دادسرا برمی‌گردد و دوباره به دادگاه ارسال می‌شود: دادسرا پس از دریافت گزارش نهایی پزشکی قانونی، پرونده را به دادگاه کیفری ارجاع می‌دهد.
7. رسیدگی دادگاه و صدور رأی انجام می‌شود: دادگاه با حضور طرفین تشکیل جلسه داده و رأی را صادر می‌کند. درصورت اعتراض، پرونده به تجدیدنظر می‌رود و پس از صدور رأی نهایی، پرونده به اجرای احکام ارسال می‌شود. اجرای احکام، حکم پرداخت دیه را به بیمه ابلاغ می‌کند و شرکت بیمه موظف است ظرف ۱۵ روز آن را بپردازد.

نمونه دادخواست مطالبه دیه راننده مقصر از شرکت بیمه

در جدول زیر، یک نمونه فرم دادخواست را جهت پرداخت دیه راننده مقصر توسط شرکت بیمه مشاهده می‌کنید. در اولین مرحله باید مشخصات کامل خواهان، خوانده و همچنین جزئیات حادثه به‌شکل دقیق و مطابق با واقعیت در فرم ثبت شود.

در ادامه، متن زیر هم به فرم بالا اضافه می‌شود:

خواسته یا موضوع و بهای آن

صدور حکم به محکومیت شرکت بیمه آسیا به پرداخت غرامت جانی (دیه راننده مقصر) به مبلغ مقوم به ۳٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، به‌همراه کلیه خسارات دادرسی، هزینه کارشناسی و سایر خسارات قانونی، مستند به قواعد فقهی از جمله قاعده تسبیب و مواد مرتبط قانون بیمه.

در ادامه، باید متن دادخواست هم برای ارائه به دادسرا و ریاست دادگستری نوشته شود؛ البته، این متن با متن دادخواست مطالبه دیه راننده مقصر از صندوق خسارات و بیمه فرق دارد. نمونه‌ای از متن دادخواست مطالبه دیه راننده مقصر از بیمه را می‌توانید در تصویر زیر مشاهده کنید:

در یک کلام؛ دیه راننده مقصر چگونه و از کجا پرداخت می‌شود؟

همان‌طور که مطالعه کردید، دیه راننده مقصر از محل تعهد «حوادث راننده» که در بیمه‌نامه درج شده است، پرداخت می‌شود؛ بنابراین، شرکت بیمه فقط تا سقف همان تعهد مسئول است. اگر این راهنما را خوانده‌اید، حالا می‌دانید که همه مراحل قانونی، نحوه پرداخت، مدارک لازم و روند مراجعه به بیمه چگونه انجام می‌شود.

در مجله قبضینو راهنمای تخصصی دیگری هم درباره فرانشیز بیمه شخص ثالث، دیه، خسارات رانندگی و روندهای قانونی مرتبط وجود دارد که با مطالعه آن‌ها، می‌توانید دانش تخصصی خود را درباره بیمه و قوانین آن در ایران بالا ببرید. همچنین برای استعلام بیمه شخص ثالث با قبضینو می‌توانید ازطریق سایت یا اپلیکیشن، اقدام کنید.